Dzisiaj crossover nie jest niczym niezwykłym. Batman może spotkać Wojownicze Żółwie Ninja, Predator walczyć z Wolverine’em, a bohaterowie różnych wydawnictw pojawiają się razem częściej, niż mogłoby się wydawać. W połowie lat 70. sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Superman należał do DC, Spider-Man do Marvela, a oba wydawnictwa były największymi konkurentami amerykańskiego rynku komiksowego. Pomysł, aby ich najważniejsi bohaterowie wystąpili w jednej historii, wydawał się czymś wyjątkowym.
A jednak w 1976 roku na półkach pojawił się ogromny Superman vs. The Amazing Spider-Man z dopiskiem The Battle of the Century. Nie był fanowskim eksperymentem ani alternatywną historią wydaną wiele lat później. DC i Marvel oficjalnie połączyły swoje postacie, redaktorów i twórców w jednym projekcie.
Grand Comics Database klasyfikuje go jako pierwszy crossover Marvela i DC. Wcześniej firmy współpracowały przy komiksowej adaptacji The Wizard of Oz, ale dopiero Superman i Spider-Man sprawili, że bohaterowie obu uniwersów rzeczywiście spotkali się na jednej planszy.
To był początek czegoś, co pół wieku później nadal potrafi elektryzować kolekcjonerów.
Dlaczego właśnie Superman i Spider-Man?
Wybór bohaterów trudno uznać za przypadkowy. Superman był fundamentem amerykańskiego komiksu superbohaterskiego i symbolem DC, natomiast Spider-Man w ciągu kilkunastu lat od debiutu w Amazing Fantasy #15 wyrósł na jedną z najważniejszych postaci Marvela.
Zestawienie było przy tym ciekawsze niż zwykłe spotkanie dwóch bardzo popularnych bohaterów. Superman reprezentował niemal mityczną potęgę: latał, dysponował ogromną siłą i praktycznie nie miał sobie równych. Spider-Man pozostawał znacznie bliżej zwykłego człowieka. Peter Parker martwił się pieniędzmi, pracą, relacjami i własnymi błędami, a następnie zakładał maskę i ruszał na kolejną walkę.
Problem dla scenarzysty był oczywisty: jak sprawić, żeby Spider-Man mógł w ogóle walczyć z Supermanem?
Za historię odpowiadał Gerry Conway – twórca doskonale znający Spider-Mana. Kilka lat wcześniej pisał The Amazing Spider-Man, w tym tak istotne numery jak #129 z pierwszym pojawieniem się Punishera czy #149 związany z początkiem historii klona Petera Parkera. Marvel potwierdza Conwaya jako scenarzystę obu tych zeszytów.
Rysunki powierzono Rossowi Andru, który również miał ogromne doświadczenie ze Spider-Manem. W połowie lat 70. regularnie rysował jego serię; Marvel wymienia go choćby przy Amazing Spider-Man #152 z początku 1976 roku.
Andru miał jeszcze jedną bardzo przydatną cechę: wcześniej pracował także dla DC. Był więc artystą potrafiącym odnaleźć się po obu stronach wydawniczej granicy.
Jeden komiks, dwa wydawnictwa i niezwykła lista twórców
Już sama stopka Superman vs. The Amazing Spider-Man pokazuje, jak nietypowym przedsięwzięciem był ten projekt.
Gerry Conway napisał scenariusz, Ross Andru przygotował rysunki, a tuszem zajął się Dick Giordano. Jednak na tym lista nazwisk się nie kończy. Grand Comics Database odnotowuje przy okładce udział Carmine’a Infantino przy szkicach, Andru przy finalnych ołówkach, Giordano i Terry’ego Austina przy tuszu oraz Neala Adamsa przy poprawkach postaci Supermana. Wśród konsultujących redaktorów pojawiają się natomiast Roy Thomas, Julius Schwartz, Marv Wolfman i E. Nelson Bridwell. Producentem był Sol Harrison.
Na jednej publikacji spotkała się więc imponująca część komiksowego świata lat 70.
Równie nietypowy był sam format. Nie był to standardowy zeszyt, który można było wsunąć pomiędzy kolejne numery Amazing Spider-Man. Publikacja liczyła 100 stron, kosztowała 2 dolary i została przygotowana jako wielkoformatowe wydanie Treasury. GCD podaje faktyczną datę wejścia do sprzedaży jako 2 stycznia 1976 roku, przy okładkowej dacie April 1976.
Treasury Edition było znacznie większe od zwykłego amerykańskiego zeszytu. DC przy współczesnych wydaniach podaje rozmiar około 10 1/8 × 13 5/16 cala, czyli mniej więcej 25,7 × 33,8 cm. Wielkie plansze miały robić wrażenie i sygnalizować, że czytelnik nie kupuje kolejnego regularnego numeru, lecz wydarzenie.
Dla dzisiejszego kolekcjonera ma to dodatkową konsekwencję: stare Treasury Editions są zupełnie innymi przedmiotami niż standardowe zeszyty. Trudniej je przechowywać, wymagają większych folii i kartoników, a duża powierzchnia okładki oznacza więcej miejsc podatnych na zagięcia czy przetarcia.
Jak Spider-Man mógł walczyć z Supermanem?
Conway musiał rozwiązać podstawowy problem każdego crossoveru: bohaterowie powinni najpierw ze sobą walczyć, ale wynik nie może zniszczyć reputacji żadnego z nich.
Historia wykorzystuje klasyczną formułę nieporozumienia. Peter Parker i Clark Kent trafiają do tej samej opowieści, podobnie jak Lois Lane i Mary Jane Watson. Po stronie przeciwników również zestawiono reprezentantów obu wydawnictw – Lexa Luthora oraz Doktora Octopusa.
Żeby tytułowe „versus” miało jakikolwiek sens, Spider-Man zostaje chwilowo wzmocniony energią pochodzącą z czerwonego słońca. Dzięki temu może uderzyć Supermana bez natychmiastowego złamania sobie ręki, a czytelnik otrzymuje oczekiwane starcie.
Najciekawszy moment przychodzi jednak później. Efekt wzmocnienia zaczyna zanikać, ale Spider-Man o tym nie wie i z całej siły uderza Supermana. Superman praktycznie nie reaguje. Peter dopiero wtedy rozumie skalę różnicy pomiędzy nimi.
To prosta scena, ale dobrze pokazuje sposób, w jaki autorzy crossoverów musieli negocjować status bohaterów. Spider-Man dostaje możliwość realnej walki, natomiast Superman ostatecznie pozostaje Supermanem. Żadna ze stron wydawniczego porozumienia nie musi wracać do domu z bohaterem definitywnie pokonanym przez konkurencję.
Oczywiście później obaj odkrywają prawdziwe zagrożenie i zaczynają współpracować. Schemat „najpierw walka, potem wspólny przeciwnik” będzie później powtarzany w crossoverach niezliczoną liczbę razy.
Czy Superman vs. Spider-Man był naprawdę pierwszym komiksem Marvela i DC?
Tu warto zrobić rozróżnienie.
Nie był pierwszą wspólną publikacją obu firm. Grand Comics Database wskazuje wcześniejszą adaptację MGM’s Marvelous Wizard of Oz. Był natomiast pierwszym oficjalnym crossoverem bohaterów DC i Marvela.
I właśnie to otworzyło drzwi.
W 1981 roku Superman i Spider-Man spotkali się ponownie w Marvel Treasury Edition #28. W tym samym roku pojawiło się Batman vs. The Incredible Hulk, a w 1982 roku ukazał się dziś bardzo ceniony The Uncanny X-Men and The New Teen Titans. GCD traktuje te historie jako pierwszą grupę crossoverów wspólnego świata określanego później jako Earth-7642.
Później nastąpiła długa przerwa, ale w latach 90. granica ponownie zaczęła się otwierać. Batman spotkał Punishera, Spider-Man Batmana, powstało DC vs. Marvel, a następnie niezwykły eksperyment Amalgam Comics, w którym bohaterowie obu firm zostali połączeni w nowe postacie: Batman i Wolverine stworzyli Dark Clawa, Superman i Captain America – Super Soldiera, a Iron Man i Green Lantern – Iron Lanterna. DC przypomina dziś te historie w oficjalnych wydaniach zbiorczych.
To daje nam bardzo ciekawą linię historyczną: 1976 → pierwsze spotkanie, 1981–1982 → kolejne eksperymenty, lata 90. → prawdziwa eksplozja crossoverów.
Pięćdziesiąt lat później historia zatoczyła koło
W 2026 roku Superman vs. The Amazing Spider-Man obchodzi 50-lecie i wydarzyło się coś, co czyni ten stary komiks ponownie aktualnym.
DC i Marvel wróciły do oficjalnej współpracy.
DC zapowiedziało na 2026 rok facsimile oryginalnego Treasury Edition oraz ponowne wydanie drugiego spotkania Supermana ze Spider-Manem. Co jeszcze ważniejsze, współpraca nie ograniczyła się do przedruków: na marzec i kwiecień zaplanowano nowe projekty Superman/Spider-Man #1 oraz Spider-Man/Superman #1. Oficjalny komunikat DC wprost łączy tę inicjatywę z 50. rocznicą crossoveru z 1976 roku.
I właśnie dlatego oryginał jest dzisiaj ciekawszy niż jeszcze kilka lat temu.
Można spojrzeć na niego nie tylko jako na dziwną pamiątkę z lat 70., lecz jako punkt początkowy pięćdziesięcioletniej historii współpracy dwóch największych amerykańskich wydawnictw superbohaterskich.
Dla kolekcjonera istnieje jeszcze jeden interesujący szczegół. GCD odnotowuje specjalną numerowaną edycję z podpisami Stana Lee i Carmine’a Infantino, choć źródła różnią się co do faktycznej liczby podpisanych egzemplarzy. Zamiast powtarzać często spotykaną liczbę 5000 jako pewnik, warto więc przy zakupie konkretnego egzemplarza sprawdzać jego numerację, podpisy i pochodzenie.
Dlaczego ten komiks nadal ma znaczenie?
Superman vs. The Amazing Spider-Man jest interesujący nie dlatego, że był najlepszą historią w dziejach któregokolwiek z bohaterów. Jego znaczenie jest przede wszystkim wydawnicze.
Pokazał, że dwie konkurujące firmy mogą na chwilę otworzyć swoje zamknięte światy i stworzyć coś, czego żadna z nich nie mogłaby zrobić samodzielnie. Bez tego eksperymentu znacznie trudniej wyobrazić sobie późniejsze Batman/Hulk, X-Men/Teen Titans, DC vs. Marvel, Amalgam czy kolejne spotkania bohaterów różnych wydawnictw.
Jest również doskonałym przykładem tego, dlaczego stare amerykańskie komiksy warto poznawać nie tylko poprzez fabułę. Format, cena, nazwiska w stopce, okoliczności wydania i relacje pomiędzy wydawnictwami potrafią być równie interesujące jak sama historia.
Jeżeli interesują Cię oryginalne wydania obu bohaterów, zobacz komiksy Spider-Man oraz komiksy Superman. Warto również zajrzeć do Marvel i DC Comics, gdzie regularnie pojawiają się starsze amerykańskie zeszyty z różnych dekad.
A na blogu do tematu crossoverów jeszcze wrócimy. Bo spotkanie Supermana i Spider-Mana było dopiero początkiem.
FAQ – Superman vs. Spider-Man i crossovery Marvel/DC
Kiedy ukazał się Superman vs. The Amazing Spider-Man?
Komiks ma okładkową datę April 1976, natomiast Grand Comics Database podaje datę wejścia do sprzedaży 2 stycznia 1976 roku. Publikacja liczyła 100 stron i kosztowała 2 dolary.
Czy był to pierwszy crossover Marvela i DC?
Tak – był pierwszym oficjalnym crossoverem postaci należących do Marvela i DC. Obie firmy wcześniej wspólnie opublikowały adaptację The Wizard of Oz, ale dopiero w 1976 roku ich superbohaterowie spotkali się w jednej historii.
Kto stworzył Superman vs. Spider-Man?
Scenariusz napisał Gerry Conway, główne rysunki przygotował Ross Andru, a tusz Dick Giordano. Przy projekcie uczestniczyło jednak znacznie więcej znanych twórców i redaktorów obu wydawnictw, w tym Neal Adams, Carmine Infantino, Roy Thomas, Julius Schwartz i Marv Wolfman.
Dlaczego Spider-Man był w stanie walczyć z Supermanem?
W historii Spider-Man zostaje tymczasowo wzmocniony energią czerwonego słońca, co pozwala mu fizycznie zagrozić Supermanowi. Gdy efekt zanika, ponownie staje się jasne, jak wielka jest różnica siły pomiędzy bohaterami.
Czy Marvel i DC stworzyły później więcej crossoverów?
Tak. Kolejne klasyczne spotkania obejmowały między innymi ponowne spotkanie Supermana i Spider-Mana, Batman vs. The Incredible Hulk oraz The Uncanny X-Men and The New Teen Titans. W latach 90. powstały następne crossovery oraz całe wydarzenie DC vs. Marvel i Amalgam Comics.
Czy Superman i Spider-Man spotkali się ponownie w 2026 roku?
Tak. Z okazji 50-lecia pierwszego crossoveru DC i Marvel ponownie podjęły współpracę, obejmującą zarówno reedycje klasycznych Treasury Editions, jak i nowe historie Superman/Spider-Man oraz Spider-Man/Superman.
Gdzie znaleźć stare komiksy Spider-Man i Superman po angielsku?
W Hobby Shop znajdziesz oryginalne amerykańskie zeszyty obu bohaterów z różnych okresów. Przy starszych wydaniach warto zwracać uwagę nie tylko na numer, ale także rok publikacji, wydanie i stan zachowania egzemplarza.